ఈ రోజు (జూన్ 28) పీవీ నరసింహారావు గారి జయంతి. ఈ సందర్భంగా ఆయనను స్మరించుకుంటూ, భారత దేశ గతిని మార్చిన ఒక గొప్ప దార్శనికుడు మన తెలుగువాడు కావడం మనందరికీ ఎంతో గర్వకారణం. భారత దేశ పరిపాలనా చరిత్రలో "ఆయనకు ముందు... ఆయన తర్వాత" అని ఒక స్పష్టమైన గీత గీసి, చరిత్ర పుటల్లో తన పేరును సువర్ణాక్షరాలతో లిఖించుకున్న అపర చాణక్యుడు పీవీ నరసింహారావు గారు. సంక్షోభంలో కూరుకుపోయిన దేశాన్ని తన అపారమైన మేధస్సుతో గట్టెక్కించిన ఆయన జీవితం, సాధించిన విజయాల గురించి ఆయన జయంతి సందర్భంగా స్మరించుకోవాల్సిన ఆవశ్యకత ఎంతైనా ఉంది.

బాల్యం, కుటుంబం, విద్యాభ్యాసం

బాల్యం: పీవీ గారు జూన్ 28, 1921న తెలంగాణలోని వరంగల్ జిల్లా (ప్రస్తుతం) లక్నేపల్లిలో జన్మించారు. ఆయనను కరీంనగర్ జిల్లా వంగర గ్రామానికి చెందిన పి. రంగారావు, రుక్మిణమ్మ దంపతులు దత్తత తీసుకోవడంతో అక్కడే పెరిగారు.

కుటుంబం: ఆయనకు ముగ్గురు కుమారులు, ఐదుగురు కుమార్తెలు. వ్యవసాయ కుటుంబ నేపథ్యం నుంచి వచ్చిన ఆయన చాలా నిరాడంబరమైన జీవితం గడిపారు.

విద్యాభ్యాసం: ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, పుణేలోని ఫెర్గూసన్ కళాశాలలో చదువుకున్నారు. నాగ్‌పూర్ విశ్వవిద్యాలయం (హిస్లాప్ కళాశాల) నుంచి న్యాయ శాస్త్రంలో (Law) పట్టా పొందారు.

బహుభాషా కోవిదుడు: పీవీ గారు 9 భారతీయ భాషలు, 8 విదేశీ భాషలతో కలుపుకుని మొత్తం 17 భాషలు అనర్గళంగా చదవగల, రాయగల, మాట్లాడగల గొప్ప సాహితీవేత్త. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి ప్రసిద్ధ నవల 'వేయి పడగలు' ను హిందీలోకి 'సహస్ర ఫణ్' పేరిట అనువదించారు.

రాజకీయ ప్రస్థానం మరియు పదవులు

నిజాం నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా 'వందేమాతరం ఉద్యమం' ద్వారా ఆయన రాజకీయాల్లోకి వచ్చారు. స్వామి రామానంద తీర్థ అనుచరుడిగా అజ్ఞాతంలో ఉంటూ నిజాం సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడారు.

1957 – 1971 : శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. రాష్ట్ర మంత్రివర్గంలో న్యాయ, దేవాదాయ, వైద్య, విద్యా శాఖల మంత్రిగా పనిచేశారు.

1971 – 1973 : ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించి చారిత్రాత్మక సంస్కరణలకు శ్రీకారం చుట్టారు.

1980 – 1989 : ఇందిరా గాంధీ, రాజీవ్ గాంధీ ప్రభుత్వాల్లో విదేశీ వ్యవహారాలు, హోం, రక్షణ, మానవ వనరుల అభివృద్ధి (HRD) వంటి అత్యున్నత శాఖలను సమర్థవంతంగా నిర్వహించారు.

1991 – 1996: దేశం తీవ్ర ఆర్థిక సంక్షోభంలో ఉన్న సమయంలో ప్రధాన మంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టి, సంచలనాత్మక ఆర్థిక సంస్కరణలతో దేశ గతిని మార్చారు.

ముఖ్యమంత్రిగా సాధించిన విజయాలు (1971-1973)

ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా ఆయన పదవీకాలం తక్కువే అయినా, సాహసోపేతమైన నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు:

భూసంస్కరణలు (Land Reforms): దేశంలోనే అత్యంత కఠినంగా 'భూ గరిష్ట పరిమితి చట్టాన్ని' (Land Ceiling Act) అమలు చేశారు. దీనివల్ల వేలాది ఎకరాల మిగులు భూమి పేదలకు, భూమిలేని వ్యవసాయ కూలీలకు దక్కింది. స్వయంగా తన కుటుంబానికి చెందిన వందల ఎకరాల భూమిని సైతం ప్రభుత్వానికి అప్పగించిన ఆదర్శమూర్తి.

వెనుకబడిన వర్గాలకు ప్రాధాన్యం: రాజకీయాల్లో కింది స్థాయి వర్గాలకు రిజర్వేషన్లు, తగిన ప్రాధాన్యం కల్పించారు. వెట్టి చాకిరీని రద్దు చేశారు.

విద్యారంగం: నివాస పాఠశాలల (Residential Schools) విధానానికి బీజం వేశారు. ఇదే ఆలోచన తదనంతర కాలంలో దేశవ్యాప్తంగా నవోదయ విద్యాలయాల స్థాపనకు స్ఫూర్తినిచ్చింది.

1991: ప్రధానిగా బాధ్యతలు చేపట్టే నాటికి దేశ పరిస్థితి

1991లో పీవీ గారు ప్రధాని అయ్యే నాటికి భారతదేశం చరిత్రలో కనీవినీ ఎరుగని అతి పెద్ద ఆర్థిక సంక్షోభంలో ఉంది. దేశ ఖజానా పూర్తిగా ఖాళీ అయింది. కేవలం రెండు వారాల దిగుమతులకు సరిపడా విదేశీ మారకద్రవ్యం మాత్రమే మిగిలింది. అప్పులు కట్టలేక దేశం దివాలా తీసే అంచున నిలబడింది. దేశ పరువు నిలబెట్టేందుకు 47 టన్నుల బంగారాన్ని ఇంగ్లాండ్, స్విట్జర్లాండ్ బ్యాంకుల్లో కుదవ పెట్టాల్సిన దయనీయ స్థితి ఏర్పడింది. మిత్రదేశమైన సోవియట్ యూనియన్ (రష్యా) విచ్ఛిన్నం కావడం, గల్ఫ్ యుద్ధం వల్ల చమురు ధరలు అమాంతం పెరిగిపోవడం దేశాన్ని ఉక్కిరిబిక్కిరి చేశాయి.

ఆయన తీసుకున్న నిర్ణయాలు - దేశం మారిన స్థితి

ఈ క్లిష్ట సమయంలో ఎవరూ ఊహించని విధంగా, రాజకీయాలతో సంబంధం లేని ఆర్థికవేత్త డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్ ను పీవీ ఆర్థిక మంత్రిని చేశారు.

లైసెన్స్ రాజ్ రద్దు: పరిశ్రమలు పెట్టాలంటే ప్రభుత్వ అనుమతుల కోసం నెలల తరబడి తిరగాల్సిన దరిద్రపు 'లైసెన్స్ రాజ్' వ్యవస్థను రద్దు చేశారు.

LPG సంస్కరణలు: సరళీకరణ, ప్రైవేటీకరణ, ప్రపంచీకరణ (Liberalization, Privatization, Globalization) విధానాలను ప్రవేశపెట్టారు. విదేశీ పెట్టుబడులకు (FDI) తలుపులు తెరిచారు.

దీని వల్ల మూతపడే స్థితికి వచ్చిన దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ, అనతికాలంలోనే ప్రపంచంలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక శక్తిగా రూపాంతరం చెందింది.

విదేశీ విధానం (Look East Policy): పాకిస్తాన్, అమెరికాలకే పరిమితమైన మన విదేశీ విధానాన్ని ఆసియా దేశాల వైపు మళ్లించిన "తూర్పు వైపు చూడండి" (Look East Policy) సృష్టికర్త కూడా పీవీ గారే.

సంపన్నులకే పరిమితమైన సౌకర్యాలు సామాన్యుడి గడపకు

పీవీ గారి సంస్కరణల వల్ల జరిగిన అత్యంత అద్భుతమైన మార్పు ఇది. 1990వ దశకం వరకు ఒక కారు, టూ వీలర్ (బైక్/స్కూటర్), కలర్ టీవీ, ఫ్రిజ్, వాషింగ్ మెషిన్, ల్యాండ్ లైన్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్, కంప్యూటర్ల వంటివి కేవలం అతికొద్ది మంది సంపన్నులకు మాత్రమే పరిమితమైన విలాస వస్తువులు. ఒక ఫోన్ కనెక్షన్ లేదా బజాజ్ స్కూటర్ బుక్ చేసుకుంటే ఏళ్ల తరబడి వెయిటింగ్ లిస్ట్ లో ఎదురుచూడాల్సిన పరిస్థితి ఉండేది.

కానీ పీవీ గారు తెచ్చిన ఆర్థిక సంస్కరణల వల్ల మార్కెట్ లోకి ప్రపంచ స్థాయి కంపెనీలు అడుగుపెట్టాయి. ఉత్పత్తి పెరిగింది, పోటీ పెరిగి ధరలు తగ్గాయి. దీని ఫలితంగా ఒకప్పుడు సంపన్నులకే సాధ్యమైన బైక్‌లు, కార్లు, మొబైల్ ఫోన్లు, ఇంటర్నెట్, గృహోపకరణాలు నేడు పేద మరియు మధ్యతరగతి ప్రజలందరికీ అందుబాటులోకి వచ్చాయి.

ఉచితాలకు దూరం - ప్రజల చేతికి అన్నీ వచ్చేలా చేసిన వైనం

చాలా మంది రాజకీయ నాయకులు ఎన్నికల ముందు ప్రత్యక్షంగా "అది ఇస్తాం, ఇది ఇస్తాం" అని చెబుతారు. కానీ పీవీ గారి దార్శనికత పూర్తి భిన్నమైనది. ఆయన ఏ వస్తువునూ ఉచితంగా ఇవ్వకుండానే, ప్రజల చేతికి అన్నీ వచ్చేలా చేశారు. ఆయన తెచ్చిన నిర్మాణాత్మక మార్పుల కారణంగానే దేశంలో సంపద సృష్టించబడింది, ప్రజల కొనుగోలు శక్తి అనూహ్యంగా పెరిగింది. ప్రజలు తమ సొంత కృషితో తమకు కావాల్సినవన్నీ కొనుక్కోగలిగే స్థాయికి ఎదిగే "అవకాశాలను" ఆయన సృష్టించారు.

ప్రభుత్వ ఉద్యోగమే దిక్కు అనే దశ నుండి అంతులేని అవకాశాల వైపు

పీవీ గారికి ముందు తరంలో యువతకు "ప్రభుత్వ ఉద్యోగమే దిక్కు" అనే భావన బలంగా ఉండేది. కానీ పీవీ తెచ్చిన సంస్కరణల వల్ల ఐటీ (IT), టెలికాం, ఫార్మా రంగాల్లో కోట్లాది ప్రైవేట్ ఉద్యోగాలు సృష్టించబడ్డాయి. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల కంటే ప్రైవేట్ రంగంలో ఉద్యోగాలు అంతకన్నా మెరుగైనవని, స్వయం ఉపాధితో ఇంకా ఎత్తుకు ఎదగడానికి అవకాశం ఉందనే యువత ఆలోచనా ధోరణి మారడానికి, అపారమైన అవకాశాల సృష్టికి నేరుగా పీవీ గారి విధానాలే కారణం.

చివరిగా.. డిసెంబర్ 23, 2004 న పీవీ నరసింహారావు గారు కన్నుమూసినప్పటికీనేటికి ఆయన వేసిన బాటలోనే తదుపరి ప్రభుత్వాలు అడుగులు వేస్తున్నాయి. పార్టీలు మారినా, నాయకులు మారినా భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ నేడు నడుస్తున్నది పీవీ వేసిన పునాదుల పైనే. దేశభక్తి అంటే కేవలం సరిహద్దుల్లో పోరాడటం మాత్రమే కాదు, సంక్షోభంలో ఉన్న దేశాన్ని ప్రగతిపథంలోకి నడిపించడం అని నిరూపించిన మహనీయుడు పీవీ నరసింహారావు. పీవీ నరసింహారావు గారి దేశ సేవకు గుర్తింపుగా కేంద్ర ప్రభుత్వం 2024 లో "భారత రత్న" ప్రకటించింది. ఈ రోజు ఆయన పుట్టిన రోజు సందర్భంగా ఆయనను స్మరించుకుంటూ.. ఇలాంటి ఒక దార్శనికుడు మన తెలుగు వాడు కావడం మనందరికీ ఎంతో గర్వకారణం.