బలమైన గళం, నిర్భయ కలం: కుల్దీప్ నాయర్
భారతీయ జర్నలిజం చరిత్రలో రాజీపడని తత్వానికి, నిర్భయమైన భావప్రకటన స్వేచ్ఛకు ప్రతీకగా నిలిచిన అగ్రశ్రేణి పాత్రికేయుడు మరియు మానవ హక్కుల ఉద్యమకారుడు కుల్దీప్ నాయర్ జీవిత విశేషాలు.
జననం, విద్య & నేపథ్యం
- జననం & ప్రదేశం: ఆగస్టు 14, 1923న పంజాబ్ (ప్రస్తుత పాకిస్తాన్) లోని సియాల్కోట్లో జన్మించారు. 1947 దేశ విభజన సమయంలో శరణార్థిగా భారత్కు వచ్చారు.
- విద్య: లాహోర్లోని ఫోర్మాన్ క్రిస్టియన్ కాలేజ్ నుండి బి.ఎ (ఆనర్స్), లా కాలేజ్ నుండి ఎల్.ఎల్.బి పట్టా పొందారు. ఆ తర్వాత అమెరికాలోని ప్రసిద్ధ 'మెడిల్ స్కూల్ ఆఫ్ జర్నలిజం'లో జర్నలిజం అభ్యసించారు.
జర్నలిజం ప్రస్థానం & ఎమర్జెన్సీ పోరాటం
- ఉర్దూ పత్రికా రిపోర్టర్గా ప్రస్థానం ప్రారంభించి, ప్రముఖ ఆంగ్ల దినపత్రిక 'ది స్టేట్స్మెన్' సంపాదకునిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.
- ఆయన రాసిన 'బిట్వీన్ ది లైన్స్' కాలమ్ సుమారు 80కి పైగా అంతర్జాతీయ పత్రికలలో 14 భాషలలో ప్రచురితమై సంచలనం సృష్టించింది.
- 1975-77 ఎమర్జెన్సీ కాలంలో పత్రికా స్వేచ్ఛను అణచివేయడాన్ని ధిక్కరించి 'మీసా' (MISA) చట్టం కింద జైలు శిక్ష అనుభవించారు.
- భారత్-పాకిస్తాన్ మధ్య శాంతి స్థాపన కోసం వాఘా సరిహద్దు వద్ద ఏటా కొవ్వొత్తుల ప్రదర్శనకు శ్రీకారం చుట్టారు.
కీలక పదవులు & పురస్కారాలు
- 1978లో 'ఎడిటర్స్ గిల్డ్ ఆఫ్ ఇండియా' ఏర్పాటులో కీలక పాత్ర పోషించారు. 1990లో బ్రిటన్లో భారత హై కమిషనర్గా, 1997లో రాజ్యసభ సభ్యుడిగా సేవలందించారు.
- 'బియాండ్ ది లైన్స్', 'ది జడ్జిమెంట్', 'ఇండియా ఆఫ్టర్ నెహ్రూ' వంటి 15కి పైగా చారిత్రక పుస్తకాలను రచించారు.
- జర్నలిజం రంగంలో చేసిన అమూల్యమైన సేవలకు గుర్తింపుగా మరణానంతరం భారతదేశపు మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మభూషణ్ (2019) లభించింది.
"కలం ఎప్పుడూ అధికారానికి బానిస కాకూడదు, ప్రజల గొంతుక కావాలి" అనే నినాదానికి ఆయన జీవితం నిలువెత్తు నిదర్శనం.