తెలుగు తల్లి కీర్తి కిరీటం - మన ఆంధ్రప్రదేశ్
తూర్పు కనుమల పచ్చని సోయగాలు, బంగాళాఖాతపు అలల సవ్వడుల మధ్య కొలువైన సుందర రాష్ట్రం మన ఆంధ్రప్రదేశ్. అజంతాలైన తెలుగు భాషకు ప్రాణం పోస్తూ, భారతదేశ చిత్రపటంలో తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక పేజీని లిఖించుకున్న నేల ఇది. ప్రకృతి రమణీయతకు, ఘనమైన చరిత్రకు, అద్భుతమైన సంస్కృతికి సజీవ సాక్ష్యంగా నిలుస్తున్న ఆంధ్రప్రదేశ్ విశేషాల గురించిన ఒక అందమైన ప్రయాణం ఇదుగో...
లక్షల ఏళ్ల నాటి మానవ జాడలకు సాక్ష్యంగా నిలిచిన ఈ నేల, ఎందరో రాజుల శౌర్యానికి ప్రతీక. వేద కాలంలోనే 'ఆంధ్ర' అనే పదం వినిపించింది. శాతవాహనుల పాలనలో రోమ్ దేశంతో వ్యాపారం చేసి సిరులు పండించిన ధాన్యకటకం (అమరావతి) ఆ కాలంలోనే అత్యంత సంపన్న నగరంగా వెలుగొందింది. బౌద్ధానికి పీటవేసిన ఈ గడ్డ... చాళుక్యులు, కాకతీయులు, రెడ్డి రాజులు, విజయనగర సామ్రాజ్యపు వైభవానికి సాక్షీభూతం.
ఆంగ్లేయుల పాలనలో సర్ ఆర్థర్ కాటన్ లాంటి వారు నిర్మించిన బ్యారేజీలు నేటికీ కృష్ణా, గోదావరి డెల్టాలను సస్యశ్యామలం చేస్తున్నాయి. మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి విడిపోయి, పొట్టి శ్రీరాములు గారి ఆత్మార్పణతో 1953లో స్వతంత్ర రాష్ట్రంగా అవతరించి, ఆ తర్వాత ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్గా ఎదిగింది. 2014లో తెలంగాణ విడిపోయాక, నవ్యాంధ్రగా కొత్త ప్రయాణం మొదలుపెట్టింది. అమరావతి రాజధానిగా, విశాఖపట్నం అతిపెద్ద నగరంగా ఇప్పుడు ముందుకు సాగుతోంది.
ఒకవైపు కొండలు, మరోవైపు విశాలమైన తీరప్రాంతం... గోదావరి, కృష్ణా, పెన్నా, తుంగభద్ర నదులు జలతారు పమిటలా ఈ రాష్ట్రాన్ని ముస్తాబు చేస్తున్నాయి. దేశంలోనే రెండవ అతిపెద్ద తీరరేఖ (974 కి.మీ) మన సొంతం. విశాఖలోని ఎత్తైన అరకు లోయలు, గండికోట అందాలు, ప్రకృతి చెక్కిన అద్భుత శిల్పాలైన బొర్రా, బెలూం గుహలు పర్యాటకులను కట్టిపడేస్తాయి.
వేసవి ఉష్ణతాపం కన్నా, లంబసింగి లాంటి ప్రాంతాల్లోని మంచుతెరలు 'ఆంధ్రా కాశ్మీర్'ను తలపిస్తాయి. శ్రీగంధం, ఎర్రచందనం లాంటి అరుదైన వృక్షసంపదతో పాటు కొల్లేరు, పులికాట్ లాంటి పక్షుల ఆవాసాలు ప్రకృతికి ప్రాణం పోస్తున్నాయి.
ఐదు కోట్లకు పైగా జనాభాతో, వ్యవసాయమే ప్రధాన జీవనాధారంగా బతుకుతున్న రాష్ట్రం మనది. తీయనైన తెలుగు ఇక్కడి ప్రధాన భాష కాగా, ఉర్దూ రెండవ అధికార భాష. హిందువులు, ముస్లింలు, క్రైస్తవులు కలిసిమెలిసి జీవించే మతసామరస్య వేదిక ఇది. తిరుమల శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి, శ్రీశైల మల్లికార్జునుడు, విజయవాడ కనకదుర్గమ్మ, సింహాచలం అప్పన్న లాంటి ఎందరో దేవుళ్లు కొలువైన పుణ్యభూమి ఆంధ్రప్రదేశ్.
ఆంధ్రప్రదేశ్ అంటేనే అద్భుతమైన కళలు, అదిరిపోయే రుచులు. కృష్ణా జిల్లాలో పుట్టిన 'కూచిపూడి' నృత్యం, కొండపల్లి బొమ్మలు, కలంకారీ వస్త్రాలు, ధర్మవరం పట్టుచీరలు తెలుగువారి కళానైపుణ్యానికి దర్పణాలు. నన్నయ్య, తిక్కనల నుండి శ్రీశ్రీ లాంటి ఆధునిక కవుల వరకు మన సాహితీ ప్రస్థానం అద్వితీయం.
ఇక భోజనం విషయానికి వస్తే... ఆవకాయ, గోంగూర పచ్చడి, ఘాటైన నాటుకోడి కూర, నెల్లూరు చేపల పులుసు, ఆత్రేయపురం పూతరేకులు, కాకినాడ కాజా, బందరు లడ్డు, తిరుపతి లడ్డు... ఇలా చెప్పేకొద్దీ నోరూరే రుచులు ఆంధ్రుల సొంతం. టాలీవుడ్ గా పిలిచే మన తెలుగు సినిమా రంగం ప్రపంచ స్థాయికి ఎదిగి 'నాటు నాటు' పాటతో ఆస్కార్ను సైతం ముద్దాడింది.
రాష్ట్రానికి వెన్నెముక వ్యవసాయం. పచ్చని వరి పొలాలతో పాటు పండ్ల తోటలకు ఇది కేరాఫ్ అడ్రస్. బనగానపల్లె మామిడికి భౌగోళిక గుర్తింపు కూడా ఉంది. దేశపు మొత్తం సముద్ర ఉత్పత్తుల ఎగుమతుల్లో 35 శాతం కేవలం మన రాష్ట్రం నుండే వెళుతోంది. ఫార్మాస్యూటికల్స్, టెక్స్టైల్స్ రంగాలతో పారిశ్రామికంగా పురోగమిస్తోంది. శ్రీహరికోటలోని సతీష్ ధావన్ స్పేస్ సెంటర్ (షార్) భారత అంతరిక్ష విజయాలకు ప్రయోగశాలగా నిలుస్తోంది.
విశాలమైన జాతీయ రహదారులు, విశాఖ, గంగవరం, కృష్ణపట్నం లాంటి లోతైన ఓడరేవులతో వాణిజ్యానికి ఆంధ్రా ఊతం ఇస్తోంది. భోగాపురం లాంటి కొత్త అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాలు రూపుదిద్దుకుంటున్నాయి. విద్యావ్యవస్థను సమూలంగా మారుస్తూ, ప్రభుత్వ బడుల్లో సైతం ఆంగ్ల మాధ్యమాన్ని ప్రవేశపెట్టి భవిష్యత్తు తరాలకు బంగారు బాటలు వేస్తోంది. 'ఆరోగ్యశ్రీ' లాంటి పథకాలతో పేదలకు ఉచిత వైద్యం అందిస్తూ ప్రాణాలకు భరోసా ఇస్తోంది.
175 అసెంబ్లీ స్థానాలు, గడపగడపకూ చేరిన వాలంటీర్ వ్యవస్థ నుండి, నూతన ప్రభుత్వ విధానాల వరకు పరిపాలన ఆధునికీకరించబడుతోంది. కొత్తగా చేరిన పోలవరం, మార్కాపురం జిల్లాలతో కలిపి రాష్ట్రం 28 జిల్లాలుగా రూపుదిద్దుకుంది.