చరిత్ర లో ఈ రోజు - ఆగస్టు 9
రసాయన శాస్త్ర రూపురేఖలను మార్చిన 'అవగాడ్రో' జన్మదిన విశేషాలు!
మానవ విజ్ఞానాన్ని, శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని పూర్తిగా మార్చివేసి సరికొత్త విప్లవానికి నాంది పలికిన అద్భుతమైన ఆవిష్కరణల ప్రయాణంలో భాగంగా... ఆధునిక రసాయన శాస్త్రానికి గట్టి పునాది వేసిన ఇటాలియన్ శాస్త్రవేత్త అమెడియో అవగాడ్రో జయంతి విశేషాలు.
19వ శతాబ్దపు తొలి రోజులలో పదార్థాల బరువును గ్రాములలో కొలవగలిగినా, ఆ పదార్థం లోపల సరిగ్గా ఎన్ని అణువులు లేదా పరమాణువులు ఉన్నాయనేది అంతుచిక్కని ప్రశ్నగా మిగిలిపోయింది.
-
అనిశ్చితి: రసాయన చర్యలలో ఏ పదార్థం ఎంత మోతాదులో పాల్గొంటుందో కచ్చితంగా లెక్కగట్టలేకపోవడం వల్ల ప్రయోగాలు చాలాసార్లు విఫలమయ్యేవి.
-
అంచనాల మీద ఆధారపడటం: చేతితో పట్టుకునే స్థూల పదార్థాల బరువుకు, కంటికి కనిపించని సూక్ష్మ అణువుల సంఖ్యకు మధ్య గల సంబంధం ఏమిటో తెలియక శాస్త్రవేత్తలు తీవ్ర తికమకకు గురయ్యేవారు.
-
అమెడియో అవగాడ్రో (1811): ఒకే ఉష్ణోగ్రత మరియు పీడనం వద్ద ఉన్న ఏ వాయువులోనైనా సమాన పరిమాణంలో సమాన సంఖ్యలో అణువులుంటాయని ప్రతిపాదించి భవిష్యత్తు పరిశోధనలకు గట్టి పునాది వేశారు.
-
జీన్ పెరిన్: అవగాడ్రో ఆలోచన ఆధారంగా ఆ కచ్చితమైన సంఖ్య విలువను ప్రయోగాత్మకంగా నిరూపించి నోబెల్ బహుమతి పొందారు. ఆయనకు గౌరవసూచకంగా దీనికి 'అవగాడ్రో సంఖ్య' అని పేరు పెట్టారు.
అవగాడ్రో సంఖ్య ప్రత్యేకత & 'మోల్' (Mole) భావన
మార్కెట్లో అరటిపళ్లను 'డజను' లెక్కన కొన్నట్లే, రసాయన శాస్త్రంలో అణువులను లెక్కించడానికి 'మోల్' వాడతారు. ఒక మోల్ పదార్థంలో ఉండే అణువుల సంఖ్యే అవగాడ్రో సంఖ్య!
(సున్నా పక్కన 23 అంకెలు ఉండే ఒక అంతుచిక్కని భారీ సంఖ్య!)
మందుల తయారీ
ఫార్మసీ కంపెనీలు మాత్రలు లేదా సిరప్లు తయారు చేసేటప్పుడు, ఏ కెమికల్ ఎంత మోతాదులో కలపాలో కచ్చితంగా లెక్కించడానికి అత్యంత కీలకం.
పారిశ్రామిక రంగాలు
ఎరువులు, ప్లాస్టిక్, రంగులు మరియు సబ్బుల తయారీ పరిశ్రమలలో ముడి పదార్థాలను సరైన నిష్పత్తిలో కలపడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
ప్రయోగశాలలు (Labs)
శాస్త్రవేత్తలు కొత్త పదార్థాలు లేదా సమ్మేళనాలు సృష్టించేటప్పుడు ఈ సూత్రాన్ని ప్రామాణికంగా తీసుకుని ప్రయోగాలు విజయవంతం చేస్తారు.
అవగాడ్రో సంఖ్య కనుగొనబడిన తర్వాత రసాయన శాస్త్రం కేవలం అంచనాల మీద నడిచేది పోయి, ఒక ఖచ్చితమైన సైన్స్గా రూపాంతరం చెందింది. వైద్య రంగంలో ప్రాణాలను కాపాడే మందుల తయారీ నుంచి అత్యాధునిక పారిశ్రామిక ఉత్పత్తుల వరకు ఇది మానవ నాగరికత పురోగతికి బలమైన పునాదిగా నిలిచింది. నేడు ఆయన జయంతి సందర్భంగా ఆ చారిత్రక సేవలను స్మరించుకుందాం!