కాలాన్ని కాస్త వెనక్కి తిప్పితే, విజయనగర చక్రవర్తి శ్రీకృష్ణదేవరాయల స్వర్ణయుగపు పాలనలో ఈ ప్రాంతం కళలకు, సిరులకు నిలయంగా వెలుగొందింది. కనుచూపు మేరలో ఎత్తైన రాతి గుట్టలపై నిర్మించిన శత్రు దుర్భేద్యమైన గిరిదుర్గం 'ఆదోని కోట', పదిహేను శతాబ్దాలకు పైగా చరిత్రను తనలో దాచుకుని నాటి రాయలసీమ శౌర్యానికి ఒక సజీవ ప్రతీకగా ఆకాశాన్ని తాకుతూ నిలబడి ఉంది. కాలక్రమంలో ముస్లిం పాలకులు, బీజాపూర్ సుల్తానులు, కర్నూలు నవాబుల రాకతో ఈ నగరం ఇస్లామిక్ మరియు హిందూ సంస్కృతుల అద్భుతమైన కలయికగా మారింది.

కర్నూలు నడిబొడ్డున ఉన్న 'కొండారెడ్డి బురుజు' అప్పటి వీర సైన్యాధికారి కొండారెడ్డి ప్రాణత్యాగానికి గుర్తుగా రాజసాన్ని ప్రదర్శిస్తుంటే, తుంగభద్ర ఒడ్డున నవాబులు నిర్మించిన 'నవాబ్ బంగ్లా', మరియు ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పకళకు అద్దం పట్టే 'అబ్దుల్ వాహబ్ ఖాన్ సమాధి' (కర్నూలు గోల్ గుంబజ్) ఆనాటి రాచరికపు వైభవాన్ని మన కళ్లకు కడతాయి. రాయలసీమ రైతుల పాలిట దేవుడిగా కొలవబడిన ఆంగ్లేయాధికారి థామస్ మన్రో గుర్రపు విగ్రహం కూడా ఈ నేల చారిత్రక వైవిధ్యానికి ఒక చిరకాల ప్రతీక.

చరిత్రతో పాటు ప్రకృతి కూడా కర్నూలును పచ్చని చేతులతో అక్కున చేర్చుకుంది. కర్నూలు జిల్లాకు జీవనాడిగా మారిన తుంగభద్ర నదిపై నిర్మించిన 'సుంకేశుల డ్యామ్' లక్షలాది ఎకరాలకు ప్రాణం పోస్తూ, పర్యాటకులకు కనువిందు చేస్తుంది. మరోవైపు, కోట్లాది సంవత్సరాల క్రితం అగ్నిపర్వతాల లావా కరిగి ఏర్పడిన సహజసిద్ధమైన శిలా సంపద 'ఓర్వకల్లు రాక్ గార్డెన్'లోని వింతైన రాతి గుట్టలు ప్రకృతి చెక్కిన ఒక అద్భుతమైన శిల్పంలా ఆవిష్కృతమవుతాయి.

కళలకు, భక్తికి ఈ నేల ఎప్పుడూ పెద్దపీట వేస్తుంది. తుంగభద్ర నది ఒడ్డునే కొలువై ఉన్న మంత్రాలయం, శ్రీ రాఘవేంద్ర స్వామి వారి దర్శనంతో విశ్వవ్యాప్త భక్తులకు కొంగుబంగారమై ఎంతో ప్రశాంతతను పంచుతోంది. అలాగే, కళా నైపుణ్యానికి మారుపేరుగా నిలిచే 'యెమ్మిగనూరు చేనేత' కార్మికుల మగ్గాల చప్పుళ్లు, వారి చేతుల్లో ప్రాణం పోసుకునే వస్త్రాలు దేశవిదేశాల్లో కర్నూలు కీర్తి పతాకను ఎగురవేస్తున్నాయి.